Lúteín

Lúteín tilheyrir hópi efna sem nefnd eru karotínóíð. Þekktast þeirra er beta karotín. Líkt og beta karotín er lúteín andoxunarefni sem verndar frumur líkamans gegn skemmdum af völdum sindurefna, en það eru skaðleg náttúruleg efni sem ráðast á frumurnar og valda þeim tjóni.

Nýlegar rannsóknir benda til þess að lúteín geti gegnt mikilvægu hlutverki í verndun augna og sjónar. Það virkar með tvennum hætti: í fyrsta lagi er það eins konar náttúruleg sólvörn fyrir augun og í öðru lagi kemur það í veg fyrir skemmdir sem sindurefni geta valdið auganu.

Þær matvörur sem mest innihalda af lúteíni eru grænt grænmeti, einkum spínat, salat, grænkál, púrra og grænar baunir. Andstætt beta karotíni er lítið af lúteíni í gulu og appelsínurauðu grænmeti eins og gulrótum.

Sjóndepurð og æðakölkun

Sjóndepurð hjá eldra fólki má einkum rekja til tveggja augnsjúkdóma, en það eru sjónudepilsrýrnun (hrörnun sjónubotna) og augndrer (ský á auga). Lúteín getur komið í veg fyrir þróun beggja þessara sjúkdóma. Það sem er enn áhugaverðara er að lúteín getur jafnvel bætt sjón þeirra sem komnir eru með drer. Rannsóknir benda jafnframt til þess að lúteín hjálpi til við að fyrirbyggja æðakölkun.¹

Sjón er ferli þar sem m.a. ljós fer í gegnum augasteininn á augnhimnu, þunnan vef sem fóðrar bakhluta augans. Miðdepill augnhimnunnar, sjónnæmasta svæði augans sem nefndur er sjónudepill, fær mest af ljósinu sem inn í augað fer. Hrörnun sjónudepla orsakast af sköddun þeirra og leiðir til alvarlegrar sjónskerðingar. Ein algengasta orsök sjónudepilsrýrnunar eru skemmdir af völdum sólarljóss, þ.e. mikillar birtu á þessa viðkvæmu vefi. Lúteín er helsta litarefnið (pigment) í þessum hluta augnhimnunnar og virðist þjóna sem náttúrleg sólvörn fyrir augað, heftir aðgang sólarljóss að sjónhimnu og verndar þannig sjónudepilinn.^2,3

Auk þess að vernda hann getur lúteín líka verndað augasteininn fyrir skemmdum af völdum sterkrar birtu og þannig dregið úr þróun augndrers. Tvíblínd rannsókn leiddi í ljós að lúteín getur bætt sjón augndrerssjúklinga.⁴ Fjöldi rannsókna bendir til að þeim sem taka inn hátt hlutfall af lúteíni, annað hvort með fæðunni eða í bætiefnum, er miklu síður hætt við sjónskerðingu með aldrinum, því lúteín eyðist, m.a. af völdum ljóss og þarf að færa líkamanum efnið með reglulegri neyslu. Samkvæmt vísindamönnum við Harvard háskóla fyrirbyggja karatenóíð eins og lúteín og zeaxantín dauða ljósnemafruma.⁵

Einnig vinnur lúteín á sindurefnum og fyrirbyggir þannig skaða sem þessi efni geta valdið á sjónudepli og augasteini.

Heimildir:

1. Hassan K, Hough G, Wang X, et al. Dietary lutein markedly reduces atherosclerotic lesion formation in apolipoprotein null mouse [abstract]. FASEB J. 1999;13:A176.
2. Landrum JT, Bone RA, Kilburn MD. The macular pigment: a possible role in protection from age-related macular degeneration. Adv Pharmacol. 1997;38:537-556.
3. Hammond BR Jr, Wooten BR, Snodderly DM. Density of the human crystalline lens is related to the macular pigment carotenoids, lutein and zeaxanthin. Optom Vis Sci. 1997;74:499-504.
4. Olmedilla B, Granado F, Blanco I, et al. Lutein, but not alpha-tocopherol, supplementation improves visual function in patients with age-related cataracts: a 2-y double-blind, placebo-controlled pilot study. Nutrition. 2003;19:21-24.
5. Thomson LR et al. "Long-term dietary supplementation with zeaxanthin reduces photoreceptor death in light-damaged Japanese quail." Exp Eye Res. 75, 5:529-42, 2002.

Upplýsingar þessar eru samansafn fróðleiks um náttúrulegar lækningar. Þeim er ekki ætlað að koma í stað tilmæla eða ráðgjafar fagfólks í heilbrigðisþjónustunni. Sjúklingar á lyfjum, einkum séu þeir haldnir alvarlegum sjúkdómum ættu að ráðfæra sig við lækni áður en þeir hefja neyslu bætiefna.

---